Fundacja Efektywne Budownictwo wystosowała apel w sprawie planowanych zmian w programie „Czyste Powietrze”, przekazując swoje stanowisko do kluczowych instytucji odpowiedzialnych za kształt programu i politykę modernizacji energetycznej budynków w Polsce. Pisma zostały skierowane do przedstawicieli Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
W apelu Fundacja podkreśliła, że program „Czyste Powietrze” pozostaje jednym z najważniejszych narzędzi wspierających gospodarstwa domowe w poprawie efektywności energetycznej budynków, ograniczaniu kosztów ogrzewania oraz wzmacnianiu bezpieczeństwa energetycznego rodzin. Jednocześnie wskazaliśmy, że planowane zmiany powinny w większym stopniu odpowiadać na realne bariery, z jakimi mierzą się beneficjenci w praktyce. Nasze stanowisko zostało oparte zarówno na codziennych obserwacjach rynku, jak i na wnioskach płynących z raportu Fundacji „Społeczna Ankieta Mieszkańca 2026 – Co blokuje termomodernizację w Polsce?”.
Wśród najważniejszych postulatów Fundacji znalazło się przede wszystkim zwiększenie liczby rozpatrywanych wniosków oraz realne wzmocnienie systemu operatorów. Zwróciliśmy uwagę, że dziś kluczowa jest przepustowość systemu, rozumiana jako zdolność do sprawnego obsługiwania i rozpatrywania dużej liczby wniosków. W apelu wskazaliśmy potrzebę zwiększenia liczby operatorów, wzmocnienia ich potencjału kadrowego i organizacyjnego oraz większego uproszczenia i standaryzacji ich działań, tak aby beneficjenci w całym kraju mogli liczyć na czytelne i powtarzalne wsparcie.
Drugim ważnym obszarem była propozycja powiązania planowanej listy wykonawców z systemem operatorów. Fundacja zaproponowała, aby zweryfikowane firmy znajdujące się na liście wykonawców — po spełnieniu dodatkowych kryteriów — mogły uzyskać możliwość działania w roli operatora lub współoperatora. Taki mechanizm mógłby odciążyć operatorów gminnych, zwiększyć liczbę obsługiwanych spraw, poprawić dostępność wsparcia dla gospodarstw domowych oraz ograniczyć ryzyko nieuczciwych praktyk rynkowych, pod warunkiem jasnych reguł, nadzoru i przejrzystości.
W apelu mocno wybrzmiał również postulat wzmocnienia roli ocieplenia budynków w programie. Fundacja wskazała, że doświadczenia ostatniego sezonu zimowego pokazały wyraźnie, iż nawet nowoczesne źródło ciepła nie rozwiązuje problemu wysokich kosztów ogrzewania, jeśli budynek pozostaje nieocieplony i generuje zbyt duże zapotrzebowanie na energię. Dlatego zaapelowaliśmy o konsekwentne wzmacnianie w programie działań ograniczających straty ciepła i traktowanie ocieplenia przegród jako jednego z filarów skutecznej termomodernizacji.
Kolejnym postulatem było dostosowanie programu do realnych możliwości finansowych gospodarstw domowych poprzez rozwój modelu etapowej termomodernizacji. Fundacja podkreśliła, że pełna modernizacja budynku bardzo często nie jest możliwa do przeprowadzenia w jednym kroku, dlatego potrzebne są rozwiązania pozwalające rozłożyć inwestycję w czasie, ograniczyć barierę wejścia i zachować prawidłową kolejność działań — najpierw redukcję strat energii, a następnie dobór źródła ciepła. Wskazaliśmy również, że takie podejście wpisuje się w kierunki europejskie, w tym logikę etapowania i „paszportów renowacji”.
Fundacja zwróciła także uwagę na problem niedoszacowanej bariery VAT po stronie beneficjentów. Z naszych obserwacji wynika, że część gospodarstw domowych, mimo uzyskania dotacji, nie jest w stanie udźwignąć kosztów pojawiających się obok samego poziomu wsparcia, w tym właśnie podatku VAT. W apelu wezwaliśmy do formalnego zdiagnozowania skali tego problemu, rozważenia mechanizmów ograniczających tę barierę oraz uwzględnienia tego tematu w dyskusji konsultacyjnej.
Istotnym elementem apelu była również kwestia bezpieczeństwa energetycznego i awaryjności. Fundacja wskazała, że choć rozumie i co do zasady popiera cel odchodzenia od wysokoemisyjnych źródeł ciepła, to doświadczenia zimy 2025/2026 pokazały, że w określonych przypadkach całkowite uzależnienie budynku od jednego źródła ciepła może rodzić ryzyka dla bezpieczeństwa mieszkańców. Dotyczy to zarówno sytuacji silnych mrozów, jak i scenariuszy awaryjnych czy kryzysowych, związanych z przerwami w dostawach energii lub innymi zakłóceniami. Dlatego zaapelowaliśmy o rozpoczęcie dyskusji nad rozwiązaniami, które w uzasadnionych przypadkach umożliwiałyby pozostawienie dotychczasowego urządzenia jako źródła awaryjnego, przy zachowaniu ścisłych warunków, kontroli i zgodności z celami środowiskowymi programu.
Fundacja Efektywne Budownictwo wyraziła nadzieję, że przedstawione propozycje zostaną uwzględnione w toku dalszych prac nad zmianami w programie „Czyste Powietrze”. Jednocześnie zadeklarowaliśmy pełną gotowość do udziału w konsultacjach publicznych oraz do dalszej współpracy roboczej nad rozwiązaniami, które zwiększą skuteczność programu, jego dostępność oraz poziom realnego wsparcia dla polskich gospodarstw domowych.
